Aralık 2023'te Bambu Lab forumunda açılan "PETG problems on A1 combo" konusu, genel tavsiyenin tersine döndüğü bir vaka. Sorunu bitiren müdahale, normalde sarkma kalitesini iyileştirmek için konulmuş bir ayarı kapatmak oldu: Speed bölümündeki slow down for overhangs (sarkmalarda yavaşla).

Konuyu açan kişi ilk gönderide belirtiyi tarif etmiyor; fotoğraf koyup "berbat sorun" diyor. Bu yüzden aşağıda belirti listesi yok. Bozulmanın ne olduğu hiçbir yerde adlandırılmıyor, ama nerede olduğu bir yıl sonra söyleniyor: aynı kişi, asıl ipucunun bozulmanın her deliğin tam üstünde çıkması olduğunu yazıyor.

Durum: model değil, makine ve profil

Kurulum şu: A1 combo, Generic PETG profili, 0.16 optimal ayarları, yeni kurutulmuş Overture PETG.

Konuyu açan kişinin verdiği en işe yarar bilgi şu: aynı modeli bir Prusa'da ve bir Creality'de çeşitli PETG filamentlerle sayısız kez sorunsuz basmış. Yani değişen şey model değil, malzeme türü de değil: yazıcı ve onunla gelen dilimleyici profili. Aynı dosya başka bir makinede temiz çıkıyorsa aramaya geometriden değil profilden başlamak gerekiyor.

Filamentin kurutulmuş olması da bir eleme. PETG'de yüzey bozulmasının klasik ilk şüphelisi nem, ve bu vakada o şüpheli baştan devre dışı.

Yetmeyen yol: sıcaklık ve akış

İlk denenen yol klasik olan: sıcaklığı yükselt, akışı düşür. Forumdaki birinin önerisiyle nozzle 265 °C'ye çıkarılmış ve maksimum hacimsel hız 10 mm³/s'ye indirilmiş. Konudaki diğer öneriler dağınık: 270 °C'de bas, maksimum hacimsel hızı 6'ya indir, filamenti iyice kurut, nozzle'ı temizle ya da değiştir, Generic yerine Bambu'nun kendi PETG profiline geç. Son öneriyi veren kullanıcı iki profilin fan ayarlarını karşılaştırıyor: Bambu %10-40, Generic %40-90. PETG'nin bu kadar agresif soğutulmaması gerektiğini de söylüyor. Konunun ilerleyen bölümlerinde bir başka kullanıcı tam tersini yazıyor: kendisi hâlâ Generic PETG'nin soğutma ayarlarını en iyi buluyor. Yani forumda bu konuda ortak bir görüş yok.

Sonuç, konuyu açanın kendi cümlesiyle: sorun hâlâ oluyor ama daha seyrek. Bu yarım sonucu yazmak önemli, çünkü en yanıltıcı müdahale hiç işe yaramayan değil, biraz işe yarayan. Bozulmanın seyrekleşmesi insana doğru yolda olduğunu düşündürüyor ve aynı yönde daha da ileri gitmeye itiyor.

Maksimum hacimsel hızın ne olduğu ve düşürmenin neyi değiştirdiği hacimsel hız yazısında; burada tekrar etmiyorum. Önemli olan şu: akışı sınıra kadar kısmak bile bu bozulmayı geçirmemiş.

İşe yarayan ayar

Konu çözüldü işaretli ve kabul edilen cevap, konuyu açan kişinin kendi cevabı:

Kayıtlara geçsin, bunu bulan ve benzer sorunu yaşayan olursa: SPEED bölümündeki slow down for overhangs ayarını kapatmak bunu düzeltti.

Ayar, baskı (process) ayarlarının Speed bölümünde duruyor. Sarkan yüzeyler yazısında Speed → Overhang speed diye geçen ayar grubunun açma-kapama kutusu bu; wiki'ye göre varsayılan olarak açık geliyor ve kutuyu kaldırdığında gruptaki sarkma hızları da gizlenip devre dışı kalıyor.

Bir çekince var: konuyu açan kişi sonraki bir mesajında iyi sonucu "varsayılan Bambu PETG profili ve slow down'ı kapatmak" ile aldığını yazıyor; yani ayarı kapatırken Generic profilden Bambu'nun kendi PETG profiline de geçmiş. Kapatmak tek değişken değildi; ayarı kendi başına sınamak istiyorsan profili sabit tut.

Konuyu açan kişi çözümü sonraki aylarda iki kez daha başka kullanıcılara öneriyor (Nisan 2024, Ocak 2025); ikisi de sonucu bildirmiyor. Aralık 2024'te bir kullanıcı ayarı deneyip "çoğunlukla işe yaradı" diyor, ama aynı baskıda brim de eklemiş, yani temiz bir doğrulama değil. 34 gönderilik konuda bunun ötesinde doğrulama yok: geniş çapta sınanmış bir reçete değil, bir kişide çözen, bir kişide kısmen işe yarayan bir ayar. Denemesi ucuz olduğu için yazmaya değer, garanti olduğu için değil.

Ayar tam olarak ne yapıyor

Bambu wiki'sindeki slow down for overhang sayfasına göre ayar açıkken duvarın ekstrüzyon hatları sarkma derecesine göre gruplara ayrılıyor ve her gruba ayrı bir hız atanıyor. Sarkma derecesi bir yüzde: %0 hiç sarkma yok, %100 alt katmanın hiç desteklemediği hat, yani köprü.

Wiki bir de uygulama detayı veriyor: her hattın derecesini tek tek hesaplamak dilimlemeyi çok yavaşlatacağı için sarkma derecesi örneklenip dört aralığa bölünüyor. Buradan çıkan sonuç önemli: ayar açıkken duvar boyunca hız sabit değil, basamaklı. Yine wiki'ye göre bu basamakları yumuşatan smooth overhang transition speed özelliği sonradan, 1.9.1 sürümüyle geldi. Forumdaki konu Aralık 2023 tarihli, yani o sürümden önce.

Neden ters tepiyor: forumda cevabı yok

Burada dürüst olmak gerekiyor. Konuda sebep tartışılmıyor. Ne konuyu açan kişi ne de yanıt verenler bir mekanizma öneriyor; elde olan tek şey işe yaramış bir ayar. "PETG'de kesin sebep şudur" diyen bir kaynak yok.

Söylenebilecek olan şu kadar: ayar açıkken aynı duvar üzerinde hız defalarca değişiyor. Bambu'nun kendi sürüm notu bu geçişlerin görünür kusur bırakabildiğini söylüyor: smooth overhang speed'in eklenme gerekçesi doğrudan "hız geçişi kusurlarının görünümünü iyileştirmek". Bu, bakılacak yeri işaret ediyor; PETG'deki bu vakanın sebebini açıklamıyor.

Konuyu açan kişinin verdiği ipucu, bozulmanın her deliğin üstünde çıkması, ayarın tam da devreye girdiği yeri gösteriyor: delik üstleri dilimleyicinin sarkma saydığı bölgeler. Yani bu vakada ayar, dokunmaması gereken bir yerde değil, tam dokunduğu yerde iz bırakmış görünüyor. Delik üstlerinin köprü mü sarkma mı sayılacağı ayrı bir mesele ve sarkma yazısının köprü bölümünde duruyor.

Ayarın sarkma olmayan yüzeylere de dokunabildiği ise ayrı bir kayıtta duruyor: Bambu Studio'nun GitHub deposunda, slow down for overhangs açıkken düz dikey yan yüzeylerin bozuk çıktığını bildiren Aralık 2023 tarihli bir hata kaydı var; arka uç hatası olarak etiketlenmiş, kapatılmamış ama uzun süredir hareketsiz. Orada da sebep yazmıyor.

Sırayla ne denenir

  1. slow down for overhangs'i kapat, yeniden dilimle, aynı modeli bas. Tek değişken bu olsun; aynı anda sıcaklık da oynarsan hangisinin çözdüğünü bilemezsin.
  2. Düzeldiyse durdun. Düzelmediyse ayarı geri aç; kapalı tutmanın bir bedeli var, aşağıda yazdım.
  3. Sıcaklık ve akış tarafına dön: forumda tek tek geçen değerler nozzle'da 265 ve 270 °C, maksimum hacimsel hızda 10 ve 6 mm³/s.
  4. Generic profil yerine markaya özel bir profile geç ya da kendi profilini kur; nasıl yapıldığı filament profili yazısında.

Kapatmanın bedeli

Kapatmak bedava değil. Sarkan yüzeyler yazısının "2. Hız" bölümünde sarkma bölgesinde yavaşlamayı çözüm olarak yazdım, ve genel kural hâlâ o: plastiğe katılaşma zamanı vermek sarkmayı azaltıyor. Bu vaka o kuralın istisnası. Ayarı kapattığında gerçek sarkmalarda devreye giren fren de kalkıyor; sarkma kalitesi düşebilir.

Yani bu bir "hep kapalı tut" tavsiyesi değil. Sarkması az bir parçada kapatmanın bedeli neredeyse yok. Sarkması bol bir parçada takas var: temiz düz yüzey mi, temiz sarkma mı. Aynı yazıdaki soğutma ve yönlendirme yolları bu ayara hiç dokunmadan sarkmayı düzeltiyor; önce onlara bakıp ayarı en sona bırakmak daha az şey feda ettiriyor.

Vakadan çıkan genel ders ayarın kendisinden büyük: bir seçenek "iyileştirme" diye konulmuş olabilir ve yine de belirli bir malzemede işi bozabilir. Profil ayarları malzemeye göre farklı davranıyor, ve Generic PETG profilindeki bir değer oraya çoğu zaman PETG için ölçüldüğü için değil, varsayılan olduğu için gelmiş oluyor.