TPU (esnek filament) basmanın üç kritik ayarı var: basınç ilerlemesi (pressure advance), nem ve hız. Üçü de sert malzemelerden farklı çalışıyor, çünkü TPU ekstruderin içinde yay gibi davranıyor: itilen filament hemen nozzle'dan çıkmıyor, önce sıkışıyor.
TPU95a için forumda paylaşılan ölçülmüş basınç ilerlemesi aralığı: 0,110 ile 0,190 arası, markaya göre değişiyor.
Basınç ilerlemesi neden farklı
Basınç ilerlemesi (Klipper'da pressure advance, Marlin'de linear advance), ekstruderin ne kadar önceden hızlanıp yavaşlaması gerektiğini belirleyen ayar. Nozzle içindeki basıncın anlık değişmediğini hesaba katıyor.
Sert filamentte bu gecikme küçük. TPU esnek olduğu için çok daha büyük: dişli filamenti ittiğinde filament kendi içinde sıkışıyor, plastik nozzle'dan gecikmeli çıkıyor. Köşeye gelindiğinde ekstruder yavaşlıyor ama basınç hâlâ yüksek olduğu için plastik akmaya devam ediyor: köşede şişme oluyor. Köşeden çıkarken de tersi: basınç düşük, plastik gelmiyor, boşluk kalıyor.
| Değer | Sonuç |
|---|---|
| Çok düşük | Köşelerde şişme, dış köşelerde fazla plastik |
| Doğru | Köşeler keskin, hat genişliği sabit |
| Çok yüksek | Köşelerde boşluk, hatlarda kopma |
Değeri bulmak
Tahminle bulunmuyor, test basmak gerekiyor. Orca Slicer'ın Calibration → Pressure Advance testi bunu hazır veriyor: artan değerlerle bir parça basıyor, en keskin köşenin hangi değerde olduğuna bakıyorsun.
Başlangıç noktası olarak forumdaki aralık kullanılabilir:
| Malzeme | Tipik basınç ilerlemesi |
|---|---|
| PLA | 0,02 - 0,05 |
| PETG | 0,04 - 0,08 |
| TPU 95A | 0,110 - 0,190 |
TPU'nun değeri PLA'nın üç dört katı. Sertlik derecesi düştükçe (95A'dan 85A'ya) değer daha da yükseliyor, çünkü malzeme daha çok sıkışıyor.
Bambu yazıcılarda basınç ilerlemesi otomatik kalibrasyonun bir parçası; elle girmek gerekmiyor ama ne olduğunu bilmek çıkan sonucu okumayı kolaylaştırıyor.
Nem: asıl belirleyici
TPU nemi hızlı çekiyor ve nemli TPU basılamıyor. Forumdaki kullanıcının yöntemi net:
baskıdan önce 12 saat kurutuyorum, sonra kurutucudan makineye basıyorum, kurutucu hâlâ açık
Bu iki ayrı şey: baskı öncesi kurutma ve baskı sırasında kurutmaya devam. İkincisi TPU'da naylon kadar önemli, çünkü uzun bir baskının ortasında filament yeniden nem çekiyor.
| Değer | |
|---|---|
| Kurutma sıcaklığı | 45-55 °C |
| Süre | 8-12 saat |
| Baskı boyunca | Kurutucu açık, filament oradan besleniyor |
Kurutma sıcaklığı naylondan (70-80 °C) belirgin düşük: TPU o sıcaklıkta yumuşayıp makarada birbirine yapışıyor.
Ortam nemi de sayılıyor. Forumdaki kullanıcı nem alma cihazıyla birlikte bodrumu %40'ın altında tutmakta zorlandığını yazıyor. %40 üstü ortamda TPU makarası açıkta bırakılmıyor; kullanılmadığı zaman kapalı kutuda, nem alıcıyla.
Nemli olduğunu nasıl anlarsın: nozzle'da çıtırdama ve tıslama, ekstrüzyonda kabarcık, yüzeyde tüylenme, katmanların birbirini tutmaması. Aynı belirtiler naylon filamentte de geçerli.
Hız
TPU yavaş basılıyor ve bunun sebebi mekanik. Filament esnek olduğu için ekstruderde sıkışıyor; hızlı ittiğinde plastik nozzle'a değil, filamentin kendi gövdesinin sıkışmasına gidiyor. Sonuç eksik ekstrüzyon.
| Ayar | Değer |
|---|---|
| Baskı hızı | 15-30 mm/s |
| İlk katman | 10-15 mm/s |
| Retraction | 0,5-1,5 mm, yavaş |
| Nozzle | 220-240 °C |
| Tabla | 30-50 °C |
| Fan | %30-50 |
Hız ayarını yükseltmek işe yaramıyor; sınır ekstruderin TPU'yu itebilme kapasitesi. Akış yazısında aynı mantığın sert malzemelerdeki hâlini yazdım: orada sınır hotend'in eritme kapasitesi, TPU'da filamentin kendisi.
Retraction en hassas ayar. Fazla geri çekme TPU'da filamenti ekstruderde büküyor ve tıkanmaya yol açıyor. Bazı kullanıcılar TPU'da retraction'ı tamamen kapatıp ip bırakmayı kabul ediyor: sökülmesi daha kolay.
Donanım tarafı
Doğrudan sürüş (direct drive) ekstruder TPU'da belirgin avantajlı. Bowden sistemde filament uzun bir boru boyunca itiliyor ve esnek malzeme o borunun içinde kıvrılıyor.
Bowden'la basılamaz demek değil ama hız daha da düşürülmeli ve retraction daha da azaltılmalı.
Makara gerginliği de önemli: TPU makaradan zorlanarak çekilirse geriliyor ve akış bozuluyor. Makaranın serbest döndüğünden emin ol.
Ne zaman TPU kullanmamalı
TPU esnek conta, telefon kılıfı, tampon, kayış, ayak altlığı gibi işlerde yerini tutan başka malzeme yok. Ama her iş için doğru değil.
Ölçü hassasiyeti gerekiyorsa TPU yanlış seçim: parça esnek olduğu için ölçmek bile zor, kullanımda da deforme oluyor. Sert ama tok bir şey gerekiyorsa PETG ya da naylon daha uygun.
Bir de köprü ve overhang TPU'da kötü çıkıyor; malzeme katılaşmadan sarkıyor. Model TPU'ya göre tasarlanmalı: sarkan yüzeyler için yazdığım çözümlerin çoğu TPU'da daha zor çalışıyor.
